از انسان سر مىزند سرانجام دامن خودش را مىگيرد ، بلكه قبل از همه به آنها مىرسد ، زيرا عمل بد ، آثار شوم خود را در روح و جان فاعلش مىپاشد ، قلبشان تاريك و روحشان آلوده و آرامششان نابود خواهد شد . باز به نتيجه اعمال آنها مىپردازد و مىگويد : « سرانجام ، سيئات اعمالشان به آنها رسيد » ( * ( فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا ) * ) . « و آنچه را استهزاء مىكردند ( از وعده‌هاى عذاب الهى ) بر آنها وارد شد » ( * ( وَحاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِه يَسْتَهْزِؤُنَ ) * ) . جمله « حاق بهم » به معنى « وارد شد بر آنها » مىباشد ، اما بعضى مانند قرطبى در ذيل آيه مورد بحث ، و فريد و جدى در تفسيرش به معنى احاطه كردن گرفته‌اند ، و مىتوان معنى جامعى براى آن ذكر كرد كه هم وارد شدن را بگيرد و هم احاطه كردن را . و به هر حال تعبير آيه فوق كه مىگويد « سيئات اعمالشان به آنها رسيد » باز اين واقعيت را تاكيد مىكند كه اين اعمال انسان است كه دامان او را در اين جهان و آن جهان مىگيرد و در چهره‌هاى مختلف تجسم مىيابد و او را رنج و آزار و شكنجه مىدهد نه چيز ديگر ( 1 ) . آيه بعد به يكى از منطقهاى سست و بى اساس مشركان اشاره كرده مىگويد : « مشركان گفتند اگر خداى مىخواست نه ما و نه نياكان ما غير او را عبادت نمىكرديم » و به سراغ بتها نمىرفتيم ( * ( وَقالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّه ما عَبَدْنا مِنْ دُونِه مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلا آباؤُنا ) * ) .

--> ( 1 ) بنا بر اين هيچ لزومى ندارد كه ما كلمه « جزاء » را قبل از « سيئات » در تقدير بگيريم .